Μια συζήτηση με τον Δρ. Κυριάκο Νεοφύτου

Οι πολύποδες του παχέος εντέρου είναι συχνοί και, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν προκαλούν συμπτώματα. Οι περισσότεροι είναι καλοήθεις, ωστόσο ορισμένοι τύποι μπορεί με την πάροδο του χρόνου να εξελιχθούν σε καρκίνο.

Η κολονοσκόπηση έχει σημαντικό ρόλο τόσο στον έγκαιρο εντοπισμό όσο και στην πρόληψη, καθώς στις περισσότερες περιπτώσεις επιτρέπει την αφαίρεση των πολυπόδων κατά τη διάρκεια της ίδιας εξέτασης.

Υπάρχουν, όμως, βλάβες που λόγω μεγέθους, θέσης ή άλλων χαρακτηριστικών απαιτούν πιο εξειδικευμένες ενδοσκοπικές τεχνικές ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, χειρουργική επέμβαση.

Πότε αρκεί η ενδοσκοπική αφαίρεση και πότε πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο χειρουργείου;

Ο Δρ. Κυριάκος Νεοφύτου, χειρουργός με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη χειρουργική του πεπτικού συστήματος, απαντά στις συχνότερες ερωτήσεις.

Τι είναι οι πολύποδες του παχέος εντέρου;

Δρ. Νεοφύτου: Οι πολύποδες είναι προσεκβολές που αναπτύσσονται στην εσωτερική επιφάνεια του παχέος εντέρου ή του ορθού. Μπορεί να είναι επίπεδοι ή να προβάλλουν μέσα στον αυλό του εντέρου, με ή χωρίς μίσχο, και διαφέρουν ως προς το μέγεθος, το σχήμα και τον ιστολογικό τους τύπο.

Πολλοί πολύποδες είναι καλοήθεις. Ορισμένοι, όμως, όπως τα αδενώματα, θεωρούνται προκαρκινικές βλάβες, καθώς με την πάροδο του χρόνου μπορεί να εμφανίσουν αλλοιώσεις και να εξελιχθούν σε καρκίνο.

Η διαδικασία αυτή συνήθως εξελίσσεται σε βάθος χρόνου. Γι’ αυτό ο προσυμπτωματικός έλεγχος και η αφαίρεση των κατάλληλων πολυπόδων έχουν σημαντικό προληπτικό ρόλο.

Ποιοι παράγοντες αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης πολυπόδων;

Δρ. Νεοφύτου: Η πιθανότητα εμφάνισης πολυπόδων αυξάνεται με την ηλικία.

Ρόλο μπορεί επίσης να έχουν:

• το οικογενειακό ιστορικό πολυπόδων ή καρκίνου του παχέος εντέρου
• το κάπνισμα
• η παχυσαρκία
• η μειωμένη σωματική δραστηριότητα
• ορισμένες διατροφικές συνήθειες

Άτομα με προσωπικό ιστορικό πολυπόδων, συγγενείς που εμφάνισαν καρκίνο ή προχωρημένους πολύποδες σε νεαρή ηλικία ή συγκεκριμένα κληρονομικά σύνδρομα μπορεί να χρειάζονται νωρίτερο ή συχνότερο έλεγχο.

Οι ασθενείς με χρόνια φλεγμονώδη νόσο του εντέρου ακολουθούν επίσης συνήθως ειδικό πρόγραμμα παρακολούθησης.

Οι πολύποδες προκαλούν συμπτώματα;

Δρ. Νεοφύτου: Οι περισσότεροι πολύποδες δεν προκαλούν συμπτώματα και εντοπίζονται τυχαία ή στο πλαίσιο προληπτικής κολονοσκόπησης.

Όταν υπάρχουν συμπτώματα, μπορεί να περιλαμβάνουν:

• αίμα στα κόπρανα ή αιμορραγία από το ορθό
• σιδηροπενική αναιμία
• αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου
• σπανιότερα, βλέννα ή κοιλιακή ενόχληση

Τα συμπτώματα αυτά δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι υπάρχει πολύποδας ή καρκίνος, χρειάζονται όμως αξιολόγηση.

Ιδιαίτερα η αιμορραγία δεν θα πρέπει να αποδίδεται αυτόματα σε αιμορροΐδες όταν επιμένει ή συνοδεύεται από αναιμία, ανεξήγητη απώλεια βάρους ή αλλαγές στις κενώσεις.

Τι είναι η κολονοσκόπηση και πώς γίνεται;

Δρ. Νεοφύτου: Η κολονοσκόπηση είναι μια εξέταση κατά την οποία ελέγχουμε το εσωτερικό του παχέος εντέρου με ένα λεπτό, εύκαμπτο ενδοσκόπιο που διαθέτει κάμερα.

Για να είναι η εξέταση αξιόπιστη, είναι απαραίτητη η σωστή προετοιμασία του εντέρου με ειδικό σκεύασμα. Ο ασθενής πρέπει επίσης να ακολουθήσει τις οδηγίες της ιατρικής ομάδας σχετικά με τη διατροφή και τα φάρμακά του.

Η εξέταση πραγματοποιείται συχνά με καταστολή ώστε να είναι πιο άνετη για τον ασθενή.

Εάν εντοπιστεί πολύποδας, μπορεί να ληφθεί δείγμα ή να αφαιρεθεί κατά τη διάρκεια της ίδιας εξέτασης, εφόσον αυτό είναι ασφαλές και τεχνικά εφικτό.

Το υλικό αποστέλλεται στη συνέχεια για ιστολογική εξέταση, η οποία μας επιτρέπει να καθορίσουμε τον τύπο του πολύποδα και να διαπιστώσουμε αν υπάρχουν αλλοιώσεις όπως δυσπλασία ή καρκινικά κύτταρα.

Αφαιρούνται όλοι οι πολύποδες κατά την κολονοσκόπηση;

Δρ. Νεοφύτου: Οι περισσότεροι πολύποδες μπορούν να αφαιρεθούν ενδοσκοπικά, χρησιμοποιώντας ειδικούς βρόχους ή άλλα εργαλεία.

Για μεγαλύτερες, επίπεδες ή πιο σύνθετες βλάβες μπορεί να χρειαστούν πιο εξειδικευμένες ενδοσκοπικές τεχνικές.

Η κατάλληλη μέθοδος εξαρτάται από το μέγεθος, το σχήμα και τη θέση της βλάβης, αλλά και από την εμπειρία της ενδοσκοπικής ομάδας.

Ένας μεγάλος ή τεχνικά δύσκολος πολύποδας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι χρειάζεται χειρουργείο.

Σε αρκετές περιπτώσεις είναι χρήσιμη η αξιολόγηση από ενδοσκόπο με εμπειρία σε προχωρημένες τεχνικές αφαίρεσης, ώστε να εξεταστεί αν η βλάβη μπορεί να αντιμετωπιστεί ενδοσκοπικά.

Υπάρχουν, ωστόσο, περιπτώσεις στις οποίες η χειρουργική αντιμετώπιση αποτελεί την ασφαλέστερη ή καταλληλότερη επιλογή.

Πότε μπορεί να χρειαστεί χειρουργική επέμβαση;

Δρ. Νεοφύτου: Το ενδεχόμενο χειρουργικής επέμβασης μπορεί να συζητηθεί όταν:

• ο πολύποδας είναι πολύ μεγάλος ή δεν μπορεί να αφαιρεθεί πλήρως και με ασφάλεια ενδοσκοπικά
• η θέση ή η μορφολογία του δυσκολεύουν σημαντικά την ενδοσκοπική αφαίρεση
• υπάρχουν ενδοσκοπικά χαρακτηριστικά που δημιουργούν υποψία ότι η βλάβη έχει διηθήσει βαθύτερα το τοίχωμα του εντέρου
• η ιστολογική εξέταση δείξει καρκίνο ή αυξημένο κίνδυνο υπολειμματικής νόσου στους γύρω ιστούς ή στους λεμφαδένες
• προηγούμενη προσπάθεια ενδοσκοπικής αφαίρεσης δεν ήταν επιτυχής ή η βλάβη υποτροπίασε

Η απόφαση δεν βασίζεται μόνο στο μέγεθος του πολύποδα.

Συνεκτιμώνται η θέση και η μορφολογία του, τα ενδοσκοπικά και ιστολογικά ευρήματα, η γενική κατάσταση του ασθενούς, καθώς και τα πιθανά οφέλη και οι κίνδυνοι κάθε θεραπευτικής επιλογής.

Αν υπάρχει υποψία ή επιβεβαίωση καρκίνου, το θεραπευτικό πλάνο καθορίζεται με βάση την έκταση της νόσου και την αξιολόγηση από την κατάλληλη ιατρική ομάδα.

Ανάλογα με την περίπτωση, η επέμβαση μπορεί να περιλαμβάνει την αφαίρεση του τμήματος του παχέος εντέρου όπου βρίσκεται η βλάβη, μαζί με τους αντίστοιχους λεμφαδένες.

Σε αρκετές περιπτώσεις η επέμβαση μπορεί να πραγματοποιηθεί λαπαροσκοπικά, όμως η χειρουργική προσέγγιση εξατομικεύεται.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς με πολύποδες χειρουργείο. Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων, η ενδοσκοπική αφαίρεση είναι επαρκής.

Είναι ασφαλής η κολονοσκόπηση;

Δρ. Νεοφύτου: Η κολονοσκόπηση είναι γενικά μια ασφαλής εξέταση. Όπως κάθε ιατρική πράξη, όμως, συνοδεύεται από ορισμένους πιθανούς κινδύνους.

Σπάνια μπορεί να παρουσιαστεί αιμορραγία, ιδιαίτερα μετά την αφαίρεση μεγαλύτερου πολύποδα, ή διάτρηση του εντέρου.

Ο κίνδυνος εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από το μέγεθος και τη θέση της βλάβης, τις τεχνικές που χρησιμοποιούνται και το ιατρικό ιστορικό του ασθενούς.

Πριν από την εξέταση είναι σημαντικό ο γιατρός να γνωρίζει όλα τα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής — ιδιαίτερα τα αντιπηκτικά — καθώς και τυχόν σοβαρά προβλήματα υγείας.

Τι συμβαίνει μετά την αφαίρεση ενός πολύποδα;

Δρ. Νεοφύτου: Το αποτέλεσμα της ιστολογικής εξέτασης είναι αυτό που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τα επόμενα βήματα.

Ο χρόνος μέχρι την επόμενη κολονοσκόπηση εξαρτάται από:

• τον αριθμό των πολυπόδων
• το μέγεθός τους
• τον ιστολογικό τους τύπο
• το αν αφαιρέθηκαν πλήρως
• την ποιότητα της κολονοσκόπησης

Για τον λόγο αυτό, το πρόγραμμα παρακολούθησης δεν είναι ίδιο για όλους αλλά προσαρμόζεται στα ευρήματα του κάθε ασθενούς.

Ποιο είναι το βασικό μήνυμα;

Δρ. Νεοφύτου: Η διάγνωση ενός πολύποδα δεν σημαίνει ότι υπάρχει καρκίνος.

Αντίθετα, η κολονοσκόπηση μας δίνει τη δυνατότητα να εντοπίσουμε και, πολύ συχνά, να αφαιρέσουμε βλάβες πριν αυτές προλάβουν να εξελιχθούν.

Εάν ένας πολύποδας δεν μπορεί να αφαιρεθεί με ασφάλεια ενδοσκοπικά ή τα ευρήματα δείχνουν ότι απαιτείται ευρύτερη θεραπεία, τότε μπορεί να χρειαστεί χειρουργική επέμβαση.

Η επιλογή της κατάλληλης αντιμετώπισης γίνεται εξατομικευμένα, με στόχο την ασφαλή και πλήρη αφαίρεση της βλάβης, αποφεύγοντας παράλληλα μια μεγαλύτερη επέμβαση όταν αυτή δεν είναι απαραίτητη.