Μια συζήτηση με τον Δρ. Κυριάκο Νεοφύτου

Η διάγνωση του καρκίνου του στομάχου τίθεται συνήθως με γαστροσκόπηση και βιοψία. Από εκεί και πέρα, το επόμενο σημαντικό βήμα είναι να προσδιοριστεί με ακρίβεια η έκταση της νόσου και να σχεδιαστεί η κατάλληλη θεραπευτική στρατηγική.

Για πολλούς ασθενείς, η χειρουργική επέμβαση αποτελεί βασικό μέρος της θεραπείας με στόχο την ίαση. Το χειρουργείο, όμως, δεν αποτελεί πάντοτε το πρώτο βήμα. Σε αρκετές περιπτώσεις προηγείται χημειοθεραπεία, ενώ το συνολικό θεραπευτικό πλάνο εξατομικεύεται ανάλογα με το στάδιο της νόσου και τα χαρακτηριστικά του κάθε ασθενούς.

Πώς γίνεται η σταδιοποίηση; Πότε προηγείται η χημειοθεραπεία; Ποιες χειρουργικές επεμβάσεις είναι διαθέσιμες και πώς αλλάζει η καθημερινότητα μετά από μια γαστρεκτομή;

Ο Δρ. Κυριάκος Νεοφύτου, χειρουργός με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη χειρουργική του πεπτικού συστήματος, εξηγεί τι περιλαμβάνει η πορεία από τη διάγνωση έως τη θεραπεία.

Τι σημαίνει η σταδιοποίηση και πώς γίνεται;

Δρ. Νεοφύτου: Η σταδιοποίηση είναι η διαδικασία με την οποία εκτιμούμε πόσο έχει προχωρήσει ο καρκίνος. Μας βοηθά να επιλέξουμε την κατάλληλη θεραπεία και να συζητήσουμε με τον ασθενή τους στόχους, τις διαθέσιμες επιλογές και τα πιθανά αποτελέσματα.

Συνήθως περιλαμβάνει:

• Αξονική τομογραφία θώρακα, κοιλίας και πυέλου, για να ελεγχθεί αν η νόσος έχει επεκταθεί σε λεμφαδένες ή άλλα όργανα.
• Ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, για να εκτιμηθεί πόσο βαθιά έχει διηθήσει ο όγκος το τοίχωμα του στομάχου και αν υπάρχουν ύποπτοι γειτονικοί λεμφαδένες.
• Διαγνωστική λαπαροσκόπηση, όταν υπάρχει πιθανότητα διασποράς στην περιτοναϊκή κοιλότητα η οποία δεν είναι εμφανής στις απεικονιστικές εξετάσεις. Κατά τη διάρκειά της μπορούν επίσης να ληφθούν δείγματα για κυτταρολογική εξέταση.
• Εξετάσεις αίματος και συνολική αξιολόγηση του ασθενούς, συμπεριλαμβανομένης της γενικής κατάστασης, της θρέψης και της δυνατότητάς του να υποβληθεί στη σχεδιαζόμενη θεραπεία.

Η σταδιοποίηση περιγράφεται συχνά με το σύστημα TNM: την έκταση και τη διήθηση του πρωτοπαθούς όγκου (T), τη συμμετοχή των λεμφαδένων (N) και την παρουσία ή όχι απομακρυσμένων μεταστάσεων (M).

Εφόσον πραγματοποιηθεί χειρουργική επέμβαση, το τελικό παθολογοανατομικό στάδιο καθορίζεται μετά την εξέταση του χειρουργικού παρασκευάσματος.

Πρώτα χειρουργείο ή πρώτα χημειοθεραπεία;

Δρ. Νεοφύτου: Δεν υπάρχει μία θεραπευτική προσέγγιση που να είναι κατάλληλη για όλους. Το πλάνο εξαρτάται από το στάδιο, τη θέση και τα χαρακτηριστικά του όγκου, αλλά και από τη γενική κατάσταση του ασθενούς.

Σε αρκετούς ασθενείς με εντοπισμένο και χειρουργήσιμο καρκίνο προτείνεται χημειοθεραπεία τόσο πριν όσο και μετά το χειρουργείο. Η προεγχειρητική θεραπεία μπορεί να συμβάλει στη μείωση του όγκου, στην αντιμετώπιση πιθανής μικροσκοπικής διασποράς της νόσου και στην αξιολόγηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία.

Σε άλλες περιπτώσεις, η χειρουργική επέμβαση πραγματοποιείται πρώτη και ακολουθεί συμπληρωματική θεραπεία, ανάλογα με τα ευρήματα.

Αν η νόσος είναι τοπικά προχωρημένη ή έχει προσβάλει κρίσιμες γειτονικές δομές, μπορεί να χρειαστεί αρχικά συστηματική θεραπεία και στη συνέχεια επανεκτίμηση.

Όταν υπάρχουν απομακρυσμένες μεταστάσεις, η θεραπεία βασίζεται συνήθως στη φαρμακευτική αγωγή και στον έλεγχο των συμπτωμάτων. Η χειρουργική επέμβαση εξετάζεται μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις και για συγκεκριμένο θεραπευτικό σκοπό.

Ποιος αποφασίζει και με ποια κριτήρια;

Δρ. Νεοφύτου: Το θεραπευτικό πλάνο διαμορφώνεται από μια διεπιστημονική ομάδα, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει χειρουργό, ογκολόγο, ακτινολόγο, γαστρεντερολόγο, παθολογοανατόμο, αναισθησιολόγο και διαιτολόγο.

Η απόφαση λαμβάνει υπόψη:

• το στάδιο και την ανατομική θέση του όγκου
• κατά πόσο είναι εφικτή η πλήρης αφαίρεσή του με ασφαλή όρια
• την πιθανή συμμετοχή μεγάλων αγγείων ή γειτονικών οργάνων
• την παρουσία λεμφαδενικής νόσου ή απομακρυσμένων μεταστάσεων
• τη γενική κατάσταση του ασθενούς, τις συνυπάρχουσες παθήσεις και τη θρεπτική του κατάσταση
• τα αποτελέσματα των βιοψιών και, όπου χρειάζεται, ειδικών μοριακών εξετάσεων
• τις προτιμήσεις και τις προτεραιότητες του ίδιου του ασθενούς

Η απόφαση, επομένως, δεν βασίζεται μόνο στον όγκο αλλά στη συνολική εικόνα του ασθενούς.

Ποιες χειρουργικές επεμβάσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν;

Δρ. Νεοφύτου: Ο τύπος της επέμβασης εξαρτάται κυρίως από τη θέση και την έκταση του όγκου.

Υφολική ή μερική γαστρεκτομή

Αφαιρείται το τμήμα του στομάχου που περιέχει τον όγκο, μαζί με τους αντίστοιχους λεμφαδένες. Η συγκεκριμένη επέμβαση μπορεί να πραγματοποιηθεί όταν η θέση του όγκου επιτρέπει την ασφαλή αφαίρεσή του με επαρκή χειρουργικά όρια.

Ολική γαστρεκτομή

Αφαιρείται ολόκληρο το στομάχι και ο οισοφάγος συνδέεται με το λεπτό έντερο. Η επέμβαση επιλέγεται όταν ο όγκος είναι εκτεταμένος ή βρίσκεται σε θέση που δεν επιτρέπει μερική αφαίρεση με ασφαλή όρια.

Λεμφαδενικός καθαρισμός

Η αφαίρεση των λεμφαδένων γύρω από το στομάχι αποτελεί βασικό μέρος της ογκολογικής επέμβασης. Η έκτασή της καθορίζεται σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες και τα χαρακτηριστικά της κάθε περίπτωσης.

Εάν ο όγκος έχει διηθήσει κάποιο γειτονικό όργανο, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εξεταστεί η αφαίρεση και του εμπλεκόμενου τμήματος μαζί με το στομάχι. Αυτό γίνεται μόνο όταν θεωρείται ογκολογικά σκόπιμο και ασφαλές.

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι της επέμβασης;

Δρ. Νεοφύτου: Η γαστρεκτομή είναι μια μεγάλη χειρουργική επέμβαση. Οι κίνδυνοι εξαρτώνται από το είδος της επέμβασης, τη γενική κατάσταση του ασθενούς και τυχόν συνοδά προβλήματα υγείας.

Πιθανές επιπλοκές μπορεί να περιλαμβάνουν:

• αιμορραγία, λοίμωξη ή θρόμβωση
• διαφυγή από τις χειρουργικές αναστομώσεις
• πνευμονικές ή καρδιαγγειακές επιπλοκές
• καθυστέρηση στη λειτουργία του πεπτικού ή δυσκολία στη σίτιση
• ανάγκη για νέα χειρουργική επέμβαση

Η σωστή προεγχειρητική αξιολόγηση, η κατάλληλη θρεπτική υποστήριξη και η φροντίδα από ομάδα με εμπειρία σε τέτοιου είδους επεμβάσεις συμβάλλουν στη μείωση των κινδύνων, χωρίς φυσικά να μπορούν να τους εξαλείψουν πλήρως.

Πώς επηρεάζεται η ζωή μετά το χειρουργείο;

Δρ. Νεοφύτου: Μετά από μερική ή ολική γαστρεκτομή, ο οργανισμός χρειάζεται χρόνο για να προσαρμοστεί σε έναν διαφορετικό τρόπο σίτισης και πέψης.

Συχνά βοηθούν τα μικρότερα και συχνότερα γεύματα, η αργή κατανάλωση της τροφής και οι εξατομικευμένες διατροφικές οδηγίες.

Μπορεί να εμφανιστούν απώλεια βάρους, πρώιμος κορεσμός, διάρροια ή άλλα συμπτώματα μετά το φαγητό.

Μετά από ολική γαστρεκτομή χρειάζεται επίσης ιδιαίτερη παρακολούθηση για πιθανές ελλείψεις θρεπτικών συστατικών, όπως η βιταμίνη Β12, ο σίδηρος και το ασβέστιο. Ανάλογα με τα αποτελέσματα των εξετάσεων, ορισμένοι ασθενείς μπορεί να χρειάζονται συμπληρώματα ή ενέσιμη θεραπεία.

Η μετέπειτα παρακολούθηση περιλαμβάνει ογκολογικό έλεγχο, αξιολόγηση της διατροφικής κατάστασης και έγκαιρη αντιμετώπιση τυχόν συμπτωμάτων ή ελλείψεων.

Η πορεία και η πρόγνωση διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή και εξαρτώνται από το στάδιο της νόσου, την ανταπόκριση στη θεραπεία και τη συνολική κατάσταση της υγείας του.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορεί κάποιος να ζήσει χωρίς στομάχι;

Ναι. Μετά από ολική γαστρεκτομή, ο οισοφάγος συνδέεται με το λεπτό έντερο και ο οργανισμός μπορεί να προσαρμοστεί στη νέα ανατομία.

Χρειάζονται, όμως, αλλαγές στον τρόπο σίτισης και μακροχρόνια ιατρική και διατροφική παρακολούθηση.

Η χημειοθεραπεία πριν από το χειρουργείο σημαίνει ότι ο όγκος δεν μπορεί να αφαιρεθεί;

Όχι απαραίτητα. Σε αρκετές χειρουργήσιμες περιπτώσεις, η χημειοθεραπεία πριν από το χειρουργείο αποτελεί μέρος της συνολικής θεραπευτικής στρατηγικής, με στόχο τη βελτίωση του ελέγχου της νόσου πριν και μετά την επέμβαση.

Θα χρειαστώ χημειοθεραπεία μετά το χειρουργείο;

Αυτό εξαρτάται από το στάδιο της νόσου, τα ευρήματα της ιστολογικής εξέτασης και το αν έχει προηγηθεί χημειοθεραπεία.

Η ογκολογική ομάδα αξιολογεί όλα τα δεδομένα και συστήνει το κατάλληλο πλάνο για κάθε ασθενή.

Πότε πρέπει να ζητήσω άμεσα ιατρική βοήθεια μετά το χειρουργείο;

Σε περίπτωση πυρετού, έντονου ή αυξανόμενου πόνου, επίμονων εμετών, αδυναμίας λήψης υγρών, δύσπνοιας, αιμορραγίας ή αιφνίδιας επιδείνωσης της κατάστασης, ο ασθενής πρέπει να επικοινωνήσει άμεσα με την ιατρική ομάδα που τον παρακολουθεί ή να αναζητήσει επείγουσα ιατρική φροντίδα.

Ποιο είναι το μήνυμά σας προς τους ασθενείς;

Δρ. Νεοφύτου: Η σταδιοποίηση και η επιλογή της θεραπείας πρέπει να γίνονται εξατομικευμένα και μέσα από τη συνεργασία μιας διεπιστημονικής ομάδας.

Είναι σημαντικό ο ασθενής να γνωρίζει και να συζητά με τους θεράποντες ιατρούς του το αναμενόμενο όφελος, τους πιθανούς κινδύνους και τις εναλλακτικές κάθε θεραπευτικής επιλογής.

Η σωστή θεραπευτική απόφαση δεν βασίζεται μόνο στη διάγνωση, αλλά στο στάδιο της νόσου, στα χαρακτηριστικά του όγκου και στις ανάγκες του κάθε ασθενούς.